Ölçek Çeşitleri ve Özellikleri

0
2.982 Görüntülenme
Ölçek çeşitleri
Ölçekler

Ölçek çeşitleri 9.sınıf harita bilgisi ünitesi içerisinde işlenmektedir. Ölçek Çeşitleri Kesir ölçek ve Çizgi ölçek olmak üzere ikiye ayrılır. Ölçekler, Kesir Ölçeği Çizgi Ölçeğe Çevirme, Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme,  Çizgi Ölçek Yardımıyla Uzunluk Hesaplama konuları anlatılmıştır.

Ölçek Çeşitleri 

Ölçekler:  Kuş bakışı olarak görülen bir alanı kağıt üzerine aktarmak için belli bir oranda küçültme yapmak gerekir. Haritalardaki bu küçültme oranına ölçek denir. Ölçekler; kesir ölçek ve çizgi ölçek olmak üzere ikiye ayrılır.

Ölçek Çeşitleri

1) Kesir Ölçek

Küçültme oranı kesirli sayılarla ifade edilen ölçek türüdür.  Kesri ölçekte pay daima 1’dir. Payda küçültmenin ne kadar yapıldığını gösterir. Pay ve paydanın birimi ise cm olarak verilir. Örnek : 1/200.000

2) Çizgi Ölçek 

Harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduğunu, eş,t aralıklarla çizilmiş bir çizgi üzerinde gösterilen ölçek türüdür.Çizgi ölçeklerden faydalanarak iki nokta arası kuş uçumu uzaklık hesaplanabilir. Bu da çizgi ölçeğin büyük bir avantajı olarak kabul edilir.  Çizik ölçekle çizilmiş bir haritanın fotokopi ile büyültme ve küçültmeden etkilenmemesi büyük bir avantajdır. Çizgi ölçeğin uzunluğunun verilmediği durumlarda ölçek üzerinde her bölümün harita üzerinde 1 cm uzunluğu gösterdiği kabul edilir.

Ölçek türleri
Çizgi ölçek
Uzunluk Ölçü Birimleri

Kesir Ölçeği Çizgi Ölçeğe Çevirme

Kesir ölçeklerde payda gerçek uzunluğu gösterir. Paydadaki bu birim, Çizgi ölçekte çizgi doğrultusunda gösterilir. Kesir ölçekte 1 cm ile gösterilen alan çizgi ölçekte sıfırın sağında katları şeklinde gösterilir.

  • Örnek: 1/300.000 kesir ölçeğini çizgi ölçeğe (km) çeviriniz.[fusion_accordion type=”” boxed_mode=”” border_size=”1″ border_color=”” background_color=”” hover_color=”” divider_line=”no” icon_size=”” icon_color=”” icon_boxed_mode=”” icon_alignment=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=””][fusion_toggle title=”Çözüm:” open=”no”]1 cm’lik uzunluk gerçekte 300.000 cm’ye eşittir. 300.000 cm, km’ye çevrildiğinde 5 tane sıfır silinir. Yani 300.000 cm=3 kmÇizgi ölçekte yukarıda verilen bilgiye göre 1 cm=3 km olur.[/fusion_toggle][/fusion_accordion]

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme 

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirmede iki yol vardır.

  • 1. yol: Çizgi ölçeğin boyu harita uzunluğu olarak kabul edilir. Çizgi ölçekeler üzerindeki bütün çentik değerleri gerçek uzunluğu verir. Ölçek formülünde yerine yazıldığında kesir ölçek değeri elde edilmiş olur.
    • Örnek: Yanda verilen çizgi ölçeği kesir ölçeğe çeviriniz.[fusion_accordion type=”” boxed_mode=”” border_size=”1″ border_color=”” background_color=”” hover_color=”” divider_line=”no” icon_size=”” icon_color=”” icon_boxed_mode=”” icon_alignment=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=””][fusion_toggle title=”Çözüm:” open=”no”]5 çentik aralığı olduğu için çizgi ölçeğin boyu 5 cm’dir. Çizgi ölçekteki uç değerlerin toplamı 20+5=25 km’dir. Yani 5 cm, 25 km’yi gösterdiği için 1 cm 5 km’ye karşılık gelir. 5 km de cm’ye çevrildiğinde 5km=500.000 cm olur. Ölçek 1/500.000 olarak bulunur.[/fusion_toggle][/fusion_accordion]
  • 2.Yol: Çizgi ölçekte her bir çentik aralığı harita uzunluğu olarak kabul edilir. Çentiklerle belirlenen değerler gerçek uzaklık hesaplamasında kullanılır. Gerekli orantı kurulduğunda 1 cm’lik uzunluğun karşılık geldiği değer bulunup paydaya yazılır ve kesir ölçek elde edilir.
    • Örnek: Yanda verilen çizgi ölçeği kesir ölçeğe çeviriniz.[fusion_accordion type=”” boxed_mode=”” border_size=”1″ border_color=”” background_color=”” hover_color=”” divider_line=”no” icon_size=”” icon_color=”” icon_boxed_mode=”” icon_alignment=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=””][fusion_toggle title=”Çözüm:” open=”no”]Çentik aralığı 2 cm’dir. Bu aralık harita uzunluğu olarak kabul edilir. Her bir çentiğin karşılık geldiği değer 8 km’dir. Bu, gerçek uzunluk değeridir. Yani 2 cm, 8 km’yi gösterdiği için 1 cm 4 km’ye karşılık gelir. 4 km de cm’ye çevrildiğinde 4 km=400.000 cm olur. Ölçek 1/400.000 olarak bulunur.[/fusion_toggle][/fusion_accordion]

Çizgi Ölçek Yardımıyla Uzunluk Hesaplama

Kuş uçuşu uzaklık, yükselti ve çukurların dikkate alınmadığı iki nokta arasındaki uzaklığa denir. Kemer ve Manavgat şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklığı hesaplayabilmek için haritada iki şehir arasına bir doğru çizilir. İki şehir arasında harita üzerinde çizilen bu doğru bir kağıt veya cetvele işaretlenir.Daha sonra işaretli olan kağıdın başlangıç noktası çizgi ölçekte 0 noktasına konur. İşaretli noktanın çizgi ölçekte karşılık geldiği değer kuş uçuşu uzaklığı verir. Dolayısıyla bu ölçümler sonucunda Kemer ve Manavgat arasındaki mesafe, çizgi ölçekte yaklaşık 87 km olarak bulunur.

Ölçek Çeşitleri konusunu MEB EBA üzerinden çalışmak için aşağıdaki linklere tıklayınız.

 

Harita bilgisine ait diğer dersler için aşağıdaki konulara tıklayınız.

1000+ Abone Arasına Katıl

Ders notları, test sorular, yazılılar, sunular vb coğrafya adına her şey ilk sana gelsin.

Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.

Bir şeyler yanlış gitti.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.