Ölçek Çeşitleri

Ölçek Çeşitleri

Ölçek:  Kuş bakışı olarak görülen bir alanı kağıt üzerine aktarmak için belli bir oranda küçültme yapmak gerekir. Haritalardaki bu küçültme oranına ölçek denir. Ölçek; kesir ölçek ve çizgi ölçek olmak üzere ikiye ayrılır.

Ölçek Çeşitleri

Kesir Ölçek:

Küçültme oranı kesirli sayılarla ifade edilen ölçek türüdür.  Kesri ölçekte pay daima 1’dir. Payda küçültmenin ne kadar yapıldığını gösterir. Pay ve paydanın birimi ise cm olarak verilir. Örnek : 1/200.000

Çizgi Ölçek: 

Harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduğunu, eş,t aralıklarla çizilmiş bir çizgi üzerinde gösterilen ölçek türüdür.Çizgi ölçeklerden faydalanarak iki nokta arası kuş uçumu uzaklık hesaplanabilir. Bu da çizgi ölçeğin büyük bir avantajı olarak kabul edilir.  Çizik ölçekle çizilmiş bir haritanın fotokopi ile büyültme ve küçültmeden etkilenmemesi büyük bir avantajdır. Çizgi ölçeğin uzunluğunun verilmediği durumlarda ölçek üzerinde her bölümün harita üzerinde 1 cm uzunluğu gösterdiği kabul edilir.

Ölçek türleri

Çizgi ölçek

Uzunluk Ölçü Birimleri

Kesir Ölçeği Çizgi Ölçeğe Çevirme:

Kesir ölçeğin paydasında bulunan birim, çizgi ölçekte kullanılacak birime dönüştürülür.Bulunan değer, çizgi ölçekte 0’ın sağındaki (belirtilmişse solunda da) ilk birim olarak kabul edilir ve katları şeklinde yazılır.

  • Örnek: 1/300.000 kesir ölçeğini çizgi ölçeğe (km) çeviriniz.
    1 cm’lik uzunluk gerçekte 300.000 cm’ye eşittir. 300.000 cm, km’ye çevrildiğinde 5 tane sıfır silinir. Yani 300.000 cm=3 kmÇizgi ölçekte yukarıda verilen bilgiye göre 1 cm=3 km olur.

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme: 

Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirmede iki yol vardır.

  • 1. yol: Çizgi ölçeğin boyu harita uzunluğu olarak kabul edilir. Çizgi ölçeğin üzerindeki başlangıç ve bitiş değerlerinin toplamı gerçek uzunluğu verir. Ölçek formülünde yerine yazıldığında kesir ölçek değeri elde edilmiş olur.
    • Örnek: Yanda verilen çizgi ölçeği kesir ölçeğe çeviriniz.
      5 çentik aralığı olduğu için çizgi ölçeğin boyu 5 cm’dir. Çizgi ölçekteki uç değerlerin toplamı 20+5=25 km’dir. Yani 5 cm, 25 km’yi gösterdiği için 1 cm 5 km’ye karşılık gelir. 5 km de cm’ye çevrildiğinde 5km=500.000 cm olur. Ölçek 1/500.000 olarak bulunur.
  • 2.Yol: Çizgi ölçekte her bir çentik aralığı harita uzunluğu olarak kabul edilir. Her çentik aralığının karşılık geldiği değer de gerçek uzunluk olarak alınır. Gerekli orantı kurulduğunda 1 cm’lik uzunluğun karşılık geldiği değer bulunup paydaya yazılır ve kesir ölçek elde edilir.
    • Örnek: Yanda verilen çizgi ölçeği kesir ölçeğe çeviriniz.
      Çentik aralığı 2 cm’dir. Bu aralık harita uzunluğu olarak kabul edilir. Her bir çentiğin karşılık geldiği değer 8 km’dir. Bu, gerçek uzunluk değeridir. Yani 2 cm, 8 km’yi gösterdiği için 1 cm 4 km’ye karşılık gelir. 4 km de cm’ye çevrildiğinde 4 km=400.000 cm olur. Ölçek 1/400.000 olarak bulunur.

Çizgi Ölçek Yardımıyla Uzunluk Hesaplama:

Kuş uçuşu uzaklık, yükselti ve çukurların dikkate alınmadığı iki nokta arasındaki uzaklığa denir. Kemer ve Manavgat şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklığı hesaplayabilmek için haritada iki şehir arasına bir doğru çizilir. Kemer ve Manavgat şehirleri arasındaki bu doğru bir kağıt ya da cetvele işaretlenir.Daha sonra işaretli olan kağıdın başlangıç noktası çizgi ölçekte 0 noktasına konur. İşaretli noktanın çizgi ölçekte karşılık geldiği değer kuş uçuşu uzaklığı verir. Dolayısıyla bu ölçümler sonucunda Kemer ve Manavgat arasındaki mesafe, çizgi ölçekte yaklaşık 87 km olarak bulunur.

Kazanım: 9.1.5. Haritayı oluşturan unsurlardan yararlanarak harita kullanır.
a) Projeksiyonlara yer verilir.
b) Farklı harita türlerine ve kullanım amaçlarına yer verilir.
c) Ölçek ile uzunluk ve alan ilişkilerinde basit örneklere yer verilir. Alan hesaplamalarında sadece gerçek alan hesaplamalarına yer verilir.

Bu kazanıma ait diğer dersler için aşağıdaki konulara tıklayınız.

Yazar: | 2018-01-07T09:03:15+00:00 Aralık 7th, 2017|0 Yorumlar

Yazar Hakkında:

Coğrafya eğitimi ve öğretimi ile alakalı; ders notları, soru bankaları, yazılılar, sunular, resimler, videolar vb bilgi paylaşım platformu.

Takıldığın mevzularda yorum yap