10.Sınıf Ders Notları

Rüzgarların Oluşturduğu Yer Şekilleri

Rüzgarların oluşturduğu yer şekilleri daha çok bitki örtüsünden yoksun kurak ve yarı kurak bölgelerde etkili olmaktadır.

Rüzgarlar hızının fazla olduğu yerlerde aşındırıp taşıdığı malzemeyi hızının azaldığı yerde biriktirir. Böylece rüzgarların oluşturduğu yer şekilleri oluşur. Rüzgarların oluşturduğu yer şekillerini aşınım ve birikim şekilleri olmak üzere ikiye ayıracağız.

Rüzgarların bir yerde etkili olabilmesi için;

  • İklimin kurak ve yarı kurak olması
  • Fiziksel (mekanik) çözülmenin yaygın olması
  • Zeminde kum, çakıl ve toz gibi gevşek malzemelerin bulunması
  • Arazinin bitki örtüsü bakımından fakir olması

Bu nedenle rüzgarlar ülkemizde İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri’nde etkilidir.

Not: Rüzgarlar falezlerin ve peribacalarının oluşmasında dolaylı etkiye sahiptir.

Rüzgar Aşındırma Şekilleri

Rüzgarlar aşındırmasını iki farklı şekilde yaparlar.

  1. Kum, kil, mil gibi gevşek yapılı malzemelerin rüzgarlar tarafından yerinden kopartılarak taşınmasıdır. Bu aşındırmaya deflasyon denir.
  2. Rüzgarların yerden kaldırarak taşıdığı malzemeleri sert zeminlere ve kaya yüzeylerine çarptırmasıyla yaptığı aşındırmadır. Buna da korozyon denir.

1) Mantar Kaya (Şeytan Masası)

Kurak ve yarı kurak bölgelerde rüzgarların zeminden kaldırdığı malzemeyi kayaların yumuşak olan alt kısımlarına çarptırmasıyla oluşan mantara benzeyen yer şekilleridir. Ülkemizde Nevşehir Gülşehir ve Kapadokya da bu şekillere rastlanır.

Mantar Kaya Rüzgar Aşınım Şekli

2) Tafoni

Kayaların yüzey sularının etkisiyle çözünebilen kısımlarının, rüzgarlar tarafından aşındırılması sonucu oluşan oyuklara (kovuklara) tafoni denir. Tafonilerin şekilleri kuş yuvalarına benzemektedir.

Tafoni Rüzgar Aşınım Şekli

3) Yardang

Rüzgarlar tarafından gevşek malzemelerin aşındırılması sonucu oluşan, “U” profilli birbirinden keskin sırtlara yardang denir.

Yardang Rüzgar Aşınım Şekli

4)Şahit Kaya

Aşınmaya karşı farklı dirençteki kayaçların üst üste gelerek farklı derecede aşınmasıyla oluşur. Arazilerin jeolojik yaşlarına şahitlik yaparlar.

Şahit Kaya Rüzgar Aşınım Şekli

5)Hamada

Rüzgarların aşındırma gücünün şiddetli olduğu yerlerde toprağın ve küçük boyutlu materyallerin taşınması sonucu kayalardan oluşan  bir alan kalır. Bu şekilde oluşan yer şekillerine  çöl kaldırımı ya da hamada denir.

Hamada Çöl Kaldırımı Rüzgar Aşınım Şekli

Rüzgar Biriktirme Şekilleri

Rüzgarlar hızlarının azaldığı yerde taşıdıkları malzemeleri biriktirerek bazı yer şekilleri oluştururlar.

1) Kumullar

Rüzgarların taşıdığı malzemeleri gücünün azaldığı yerde biriktirmesiyle oluşan kum tepeleridir. Ülkemizde Konya Karapınar yöresi, Çukurova deltası, Antalya Patara plajında görülür.

Kumullar Rüzgar Birikim Şekli

2) Barkan

Kumulların hilal şeklinde olanına barkan adı verilir.

Barkan Rüzgar Birikim Şekli

3) Lösler

Rüzgarların taşıdığı malzemelerin üst üste birikmesiyle oluşan mineralce zengin topraklardır.

Lösler Rüzgar Birikim Şekli

Rüzgarların Oluşturduğu Yer Şekilleri Test

1) Aşağıdakilerden hangisi rüzgar aşınım şekillerinden biri değildir?

A) Mantar Kaya
B) Hamada
C) Barkan
D) Yardang
E) Tafoni

Doğru!

Yanlış!

mantarkaya

2) Yukarıdaki yer şekli aşağıdakilerden hangisidir?
A) Barkan
B) Lösler
C) Yardang
D) Tafoni
E) Mantar Kaya

Doğru!

Yanlış!

3) Aşağıdakilerden hangisi rüzgarların oluşturduğu yer şekillerinin yaygın olduğu bir bölgenin özelliği olamaz?

A) Kuraklığın görülmesi
B) Bitki örtüsünden yoksun olması
C) Zeminin gevşek yapıda olması
D) Kimyasal çözülmenin fazla olması
E) Günlük sıcaklık farkının fazla olması

Doğru!

Yanlış!

4)Aşağıdakilerden hangisi rüzgarların oluşturduğu yer şekillerinden biri değildir?

A) Delta
B) Barkan
C) Kumullar
D) Lösler
E) Tafoni

Doğru!

Yanlış!

5) Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşumunda rüzgarlar dolaylı etkiye sahiptir?

A) Vadi
B) Mantarkaya
C) Delta
D) Falez
E) Menderes

Doğru!

Yanlış!

Sonucu görmek için quizi paylaş !

Subscribe to see your results

Dış Kuvvetler Rüzgarlar Konu İçi Test

Toplam %%total%% sorudan %%score%% tanesini doğru cevapladın.

%%description%%

%%description%%

Loading...

Akarsuların oluşturduğu yer şekilleri ders notunu görmek için tıklayınız.

derscografya.com/akarsularin-olusturdugu-yer-sekilleri/

Rüzgarların oluşturduğu yer şekilleri eba kazanım testi çözmek için tıklayınız.

https://odsgm.meb.gov.tr/kurslar/PDFFile.aspx?name=kazanimtestleri.pdf

Rüzgarların oluşturduğu yer şekilleri pdf ders notlarını indirmek için tıklayınız.

derscografya.com/wp-content/uploads/2020/11/ruzgarlarin-olusturdugu-yer-sekilleri-pdf-ders-notlari.pdf

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu