Nüfus piramitleri ve özellikleri

0
3.282 Görüntülenme

Nüfus piramitleri ve özellikleri coğrafya 10.sınıf konuları içerisinde yer almaktadır. Bu konu içerisinde; nüfus piramidi nedir?, Gelişen  (Düzgün üçgen piramit), Durağan  (Geniş tabanlı ve kenarları içe dönük piramit), Durağan (Arı kovanı şeklindeki piramit),  Orta tip (Çan şeklindeki nüfus piramidi), Gerileyen  (Asimetrik şekilli nüfus piramidi)

Nüfus piramidi nedir?

Piramit denilince bir çok insanın aklına dünyanın yedi harikası içerisinde yer alan mısır piramitleri gelir. Mısır piramitleri ile nüfus piramitleri arasında benzerlik var mıdır? Mısır piramitleri burada yaşayan medeniyetler hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlar. Benzer bir şekilde nüfus piramitleri de bir ülkenin nüfus özellikleri hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlar.

Bir ülke ya da bölgenin nüfusunun yaş gruplarına dağılımı ve cinsiyete göre dağılımını gösteren şekillere nüfus piramitleri denir.  Bir ülkenin nüfus piramidine bakılarak o ülkenin nüfusunun yaş gruplarına dağılışı, cinsiyet (kadın erkek) yapısı ve gelişmişlik düzeyi hakkında bilgi sahibi olunabilir.

nüfus piramidi
nüfus piramidi

Nüfus piramitleri ülkelerin nüfus özelliklerine göre

  • Gelişen tip nüfus piramidi
  • Gerileyen tip nüfus piramidi
  • Durağan tip nüfus piramidi
  • Orta tip olmak üzere dörde ayrılmaktadır.

Bir ülkenin nüfus piramidinden çıkarılacak sonuçlar

  • Ülkenin toplam nüfus miktarı
  • Ülkenin cinsiyet yapısı (Kadın erkek nüfus miktarı ve oranları)
  • Ülke nüfusunun yaş gruplarına dağılışı
  • Ülkenin bağımlı nüfus miktarı ve oranı
  • Ülkenin çalışma çağındaki nüfus miktarı ve oranı
  • Ülkenin doğurganlık oranı
  • Ülkenin nüfus hareketleri
  • Ülkenin ortalama yaşam süresi
  • Ülkenin doğum ve ölüm oranları
  • Ülkenin nüfus hareketleri (Göçler) vb özellikler çıkarılabilir.

Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımı

Nüfusun yaş gruplarına dağılışı üç gruba ayrılır;

  • 0-14 yaş arası genç nüfus
  • 15-64 yaş arası olgun nüfus (aktif, üretici, etkin, çalışma çağındaki nüfus)
  • 65 yaş ve üzeri yaşlı nüfus

0-14 yaş arasındaki nüfusa genç nüfus denir. Gelişmemiş ülkelerde doğurganlık oranı fazla olduğu için genç nüfus oranı fazladır. Gelişmiş ülkelerde ise doğurganlık az olduğu için genç nüfus oranı da azdır.

15-64 yaş arasındaki nüfus olgun nüfus denir. Bu nüfus içerisinde herhangi bir işte çalışanlara  çalışan (etkin) nüfus denirken, çalışmayanlara işsiz nüfus denir.

65 yaş ve üzeri nüfusa yaşlı nüfus nedir. bu nüfusun az olup olmaması ülkenin gelişmişlik seviyesi ve ortalama yaşam süresi ile alakalıdır.

0-14 yaş grubu çocuk nüfusu ile 65 yaş üzeri yaşlı nüfusun toplamına bağımlı nüfus denir.

Nüfusun cinsiyete göre dağılımı

Her ülkenin nüfusları faklı olduğundan kadın erkek nüfus oranları da ülkeden ülkeye değişmektedir. Hatta ülke içindeki kadın erkek oranlarının dağılışında farklılıklar göstermektedir.

Nüfus piramitleri hazırlanırken sağ tarafa kadın nüfusunun sol tarafa erkek nüfusunun yaş gruplarına göre dağılımı gösterilir.

Bir ülkenin nüfus piramidi zaman göre değişebilmektedir. Farklı gelişmişlik düzeyine sahip ülkelerin, nüfus özelliklerini gösteren farklı piramit tipleri vardır.

Nüfus piramitleri

Düzgün üçgen piramit

Düzgün üçgen nüfus piramidi
Düzgün üçgen nüfus piramidi
  • Yüksek doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelerin nüfus piramididir.
  • Gelişmemiş ülkelerin piramidi bu şekildedir.
  • Çocuk nüfus oranı fazla yaşlı nüfus oranı azdır.
  • Çalışma çağındaki (15-65 yaş) nüfusun yaş ortalaması düşüktür.
  • Ortalama yaşam süresi kısadır.
  • Sanayi devrimi öncesi toplumlar bu pramide sahip olmuşlar.
  • Günümüzde Nijer, Sudan, Somali, Bangladeş vb gelişmemiş ülkelerin nüfus piramididir.

Geniş tabanlı ve kenarları içe çökük piramit

Geniş tabanlı nüfus piramidi
Geniş tabanlı nüfus piramidi
  • Yüksek doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelerin nüfus piramididir.
  • Sağlık koşullarının iyileşmesine bağlı olarak özellikle 0-5 yaş arası çocuk ölümlerinin azalmaya başladığı gelişmekte olan ülkelerin nüfus piramididir.
  • İran, Nijerya, Kenya gibi gelişmekte olan ülkelerin nüfus piramididir.

Arı kovanı piramidi

Arı kovanına benzeyen nüfus piramidi
Arı kovanına benzeyen nüfus piramidi
  • Düşük doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelerin nüfus piramididir.
  • Gelişmiş ülkelerin nüfus piramididir.
  • Çocuk nüfus oranı az yaşlı nüfus oranı fazla olan ülkelerin nüfus piramididir.
  • Ortalama yaşam süresi uzun olan ülkelerin piramididir.
  • Çalışma çağındaki (15-65 yaş) nüfusun yaş ortalaması yüksektir.
  • İngiltere, İsveç, Hollanda gibi ülkelerin nüfus piramididir.

Çan şekilli piramit

Çana benzeyen nüfus piramidi
Çana benzeyen nüfus piramidi
  • Uzun bir süre düşük doğum oranlarından sonra, doğum oranlarını arttıran ülkelerin nüfus piramididir.
  • Ortalama yaşam süresi uzun olan ülkelerin piramididir.
  • ABD ve Kanada gibi ülkelerin nüfus piramididir.

Asimetrik şekilli piramit

  • Asimetrik şekilli nüfus piramidi
    Asimetrik şekilli nüfus piramidi

    Doğum oranlarının hızla düştüğü ülkelerin nüfus piramididir.

  • Nüfus artışı yok denecek kadar az olan ülkelerin piramididir.
  • Japonya’nın nüfus piramidi buna benzemektedir.

Türkiye’nin nüfus piramidi

Türkiye'nin nüfus piramidi
Türkiye’nin nüfus piramidi

Türkiye’nin nüfus piramidinde taban kısmı geniştir. Bu durum Türkiye’nin genç nüfus oranının fazla yani doğum oranlarının fazla olduğunu gösterir. Piramidin tabanı son yıllarda daralma eğilimi göstermiştir. bu durum Türkiye’nin doğum oranlarının azaldığının göstergesidir. Türkiye’de nüfus yoğunluğu en fazla olan il İstanbul’dur. Türkiye nüfusunun %18,6 İstanbul’da yaşamaktadır. İstanbul’un nüfusu 15 milyon 29 bin 231 kişi ile Türkiye’de nüfusu en kalabalık olan ildir. İstanbul bu nüfusuyla dünyada 201 ülkeden 129 ülkenin nüfusunu geride bıraktı.

Gelişmemiş ülkelerin nüfus özellikleri

  • Doğum oranı fazladır.
  • Nüfus artış hızı yüksektir.
  • Çocuk bağımlı nüfus oranı fazladır.
  • Yaşlı bağımlı nüfus oranı azdır.
  • Ortalama yaşam süresi kısadır.
  • Çalışan nüfusun yaş ortalaması düşüktür.
  • İş gücü fazlası vardır.
  • Çalışan nüfusun büyük bir bölümü tarım sektöründe çalışmaktadır.
  • Kentsel nüfus oranı düşüktür.
  • İş olanakları az olduğundan göç fazla gönderir.
  • Nüfusun ülke içine dağılışı doğal koşullardan etkilenir.
  • Genellikle nüfus piramitlerinin tabanları geniştir.

Gelişmiş ülkelerin nüfus özellikleri

  • Doğum oranı azdır.
  • Nüfus artış hızı düşüktür.
  • Çocuk bağımlı nüfus oranı azdır.
  • Yaşlı bağımlı nüfus oranı fazladır.
  • Ortalama yaşam süresi uzundur.
  • Çalışan nüfusun yaş ortalaması yüksektir.
  • İş gücü açığı vardır.
  • Çalışan nüfusun büyük bölümü  tarım dışı sektörlerde çalışmaktadır.
  • Nüfusun büyük bir bölümü kentlerde yaşar
  • İş olanakları fazla olduğundan göç alma oranı yüksektir.
  • Nüfusun ülke içinde dağılışı doğal koşullardan daha az etkilenir.
  • Genellikle nüfus piramitlerinin tabanı dardır.

Ülkelerin Nüfus Piramitleri

ABD Nüfus Piramidi
ABD nüfus piramidi. ABD nüfusu 326 bin 474 bin
Almanya nüfus piramidi
Almanya nüfus piramidi
Almanya’nın nüfusu 80 milyon 636 bin (2017)
Azerbaycan nüfus piramidi
Azerbaycan nüfus piramidi. Azerbaycan nüfusu 9 milyon 973 bin (2017)
Bangladeş nüfus piramidi
Bangladeş nüfus piramidi Bangladeş nüfusu 164 milyon 827 bin (2017)
Çin nüfus piramidi
Çin nüfus piramidi
Çin’in nüfusu 1 Milyar 388 milyon 232 bin (2017)
Fransa nüfus piramidi
Fransa nüfus piramidi
Fransa’nın nüfusu 64 milyon 938 bin (2017)
Hindistan nüfus piramidi
Hindistan nüfus piramidi Hindistan’ın nüfusu 1 milyar 342 milyon 512 bin (2017)
İran nüfus piramidi
İran nüfus piramidi. İran’nın nüfusu 80 milyon 945 bin (2017)
İspanya nüfus piramidi
İspanya nüfus piramidi. İspanya’nın nüfusu 46 milyon 70 bin (2017)
İtalya nüfus piramidi
İtalya nüfus piramidi. İtalya’nın nüfusu 59 milyon 797 bin (2017)
Japonya nüfus piramidi
Japonya nüfus piramidi Japonya’nın nüfusu 126 milyon 45 bin (2017)
Kamerun nüfus piramidi
Kamerun nüfus piramidi Kamerun nüfusu 24 milyon 513 bin (2017)
Kenya nüfus piramidi
Kenya nüfus piramidi Kenya’nın nüfusu 48 milyon 466 bin (2017)
Nijerya nüfus piramidi
Nijerya nüfus piramidi Nijerya’nın nüfusu 191 milyon 835 bin (2017)
Rusya nüfus piramidi
Rusya Nüfus Piramiti Rusya’nın Nüfusu 143 milyon 375 bin (2017)
Türkiyenin nüfus piramidi
Türkiye nüfus piramidi
Türkiye’nin nüfusu 80 milyon 417 bin (2017)

Bu konuyla alakalı nüfus yoğunlukları ve özellikleri konusuna çalışılabilir. Bu konu içerisinde; Aritmetik nüfus yoğunluğu, tarımsal nüfus yoğunluğu, fizyolojik nüfus yoğunluğu işlenmiştir.

Bu ders notunu PDF olarak indirmek için tıklayınız.

Bu konuya Meb EBA üzerinden

1000+ Abone Arasına Katıl

Ders notları, test sorular, yazılılar, sunular vb coğrafya adına her şey ilk sana gelsin.

Abone olduğunuz için teşekkür ederiz.

Bir şeyler yanlış gitti.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.